SportKompas

> > Een slimme sportkeuze met het SportKompas
SportKompas

Blog

Een slimme sportkeuze met het SportKompas

De weg vinden in het sportlandschap is omwille van het uitgebreide aanbod niet zo eenvoudig. Je hebt er letterlijk en figuurlijk een kompas voor nodig. Leerkrachten lichamelijke opvoeding, sportfunctionarissen en trainers bieden vanuit verschillende perspectieven beweegactiviteiten aan en daarom is de verbinding tussen het aanbod van de sportprofessionals soms ver te zoeken, ook al gaat het steeds om dezelfde kinderen die willen bewegen.

Een voetbal met in de achtergrond twee kinderen die relaxed neerliggen op een voetbalveld

Het SportKompas is een wetenschappelijk onderbouwde sportoriëntatie-tool om het potentieel van kinderen te herkennen en longitudinaal op te volgen van de school tot de club en voor sommigen zelfs tot het podium.

In 2007 werd het project ‘Het Vlaams SportKompas’ opgestart op de Vakgroep Bewegings- en Sportwetenschappen van de Universiteit Gent. We zijn nu 12 jaar verder en wat bij de aanvang nog een zeer ambitieus project leek te zijn, is nu in Vlaanderen een geïmplementeerde werkwijze die scholen en gemeenten ondersteunt, met de bedoeling om alle kinderen van 9 en 10 jaar te helpen bij hun sportkeuze.

Het implementatieproject is in april 2018 officieel van start gegaan met als doel om vanaf 2019 op alle Vlaamse basisscholen aangeboden te kunnen worden. De tool wordt aangeboden door SportaMundi, een vzw met als doel om sportwetenschappelijk onderzoek in de praktijk te brengen binnen de non-profit sector. SportKompas heeft als doel om elk kind tussen de 8-10 jaar in Vlaanderen te laten ontdekken welke sport het best bij hem of haar past. Dit gebeurt in een nauwe samenwerking tussen basisscholen en gemeenten.

Een juiste sportkeuze zou volgens SportKompas leiden tot meer plezier in het sporten, een beter welzijn en gezondere levensstijl bij kinderen, meer gemotiveerde en vaardige sporters en minder drop-outs.

Graag doen & goed kunnen

Het SportKompas is ontwikkeld om kinderen te helpen om een sport te kiezen waaruit zij plezier halen. Vanuit de Self-Determination Theory (Ryan & Deci, 2000) is het bekend dat kinderen gemotiveerd raken indien zij succes ervaren, betrokken zijn bij de sport en autonomie ervaren. De vraag die hierdoor ontstaat is hoe kinderen geholpen kunnen worden om een sport te kiezen die past bij wat het kind ‘graag doet’ en ‘goed kan’.

De oriëntatie-tool bestaat uit drie verschillende luiken: Het eerste luik ‘I DO’ laat kinderen ontdekken welke sporten het beste passen bij de fysieke en motorische vaardigheden van het kind. De testbatterij omvat 14 eenvoudige beweegtests die naast antropometrische en fysieke talentkenmerken ook aandacht heeft voor motorische eigenschappen.

Het tweede luik ‘I LIKE’ bestaat uit een interactieve webapplicatie waarmee kinderen kunnen uitzoeken welke sporten ze leuk vinden.

Het derde luik ‘I AM’ is een digitale vragenlijst die inzicht biedt in de persoonlijke context en motivatie van een kind. Dit luik zit nu nog in de onderzoeksfase, maar wordt naar verwachting in 2020 in een kindvriendelijke versie gelanceerd.

Testbatterij en volgsysteem

Het ‘SportKompas’ is veel meer dan een generieke testbatterij die bestaat uit 14 eenvoudige tests.

Het talentsysteem faciliteert de verbinding tussen scholen, gemeenten en clubs en het is de opstart naar een leerling-atleet volgsysteem waarbij verschillende actoren betrokken worden. Leerkrachten lichamelijke opvoeding op school, sportfunctionarissen in gemeenten en trainers in clubs kunnen via het SportKompas gezamenlijk de sportieve ontwikkeling van elk kind opvolgen en ondersteunen. Het kind staat centraal, ook al spelen de ouders een belangrijke rol bij de sportkeuze.

Detecteren en oriënteren op school en in de gemeenten

De leerkracht lichamelijke opvoeding kan aan de hand van het SportKompas kinderen helpen bij de sportkeuze. Via de I Like App van het SportKompas kunnen alle kinderen aangeven welke activiteiten ze 'graag doen' maar ook de sportfunctionaris kan deze App inzetten om kinderen wegwijs te maken in het sportaanbod van de gemeente.

Waar de I Like App bedoeld is voor alle kinderen, kan de sportfunctionaris ook nog een belangrijke rol spelen om de betere bewegers verder op te volgen. Niet alle betere bewegers vinden de weg naar de club. Immers uit een pilootonderzoek in 2009 en van het Vlaams SportKompas bleek dat 15% van de betere bewegers (beste 10% bewegers van groep 5) geen sport beoefenden, concreet komt dit neer op 6.000 gemiste kinderen met zeer veel potentieel. Het SportKompas I Do kan dus hier een oplossing bieden om de kinderen aan te geven wat ze 'goed kunnen'.

Sportief ontwikkelen op maat

Naast het herkennen van de sportieve voorkeuren en kwaliteiten moet er ook aandacht zijn voor de sportieve ontwikkeling van het kind.

Brede motorische ontwikkeling in de scholen

Op alle basisscholen worden lessen bewegingsonderwijs verzorgd door leerkrachten lichamelijke opvoeding. Het beweegniveau van kinderen is vaak wisselend: van kinderen met een beweegachterstand tot kinderen die bovengemiddeld bewegen.

Wat je niet wilt is dat kinderen die niet goed mee kunnen in de les gefrustreerd en gedemotiveerd raken. Tegelijkertijd wil je voorkomen dat kinderen voor wie de oefeningen te makkelijk zijn, verveeld raken en stil blijven staan in hun ontwikkeling. Goed leren bewegen leidt tot een gezonde en actieve leefstijl en, op latere leeftijd, tot meer sportieve mogelijkheden.

Leerkrachten lichamelijke opvoeding spelen een centrale rol bij het leren bewegen. Belangrijk is om het beweegniveau van kinderen op een betrouwbare manier vast te stellen en hen vervolgens een programma op maat te bieden. De gegevens die worden verzameld worden samengebracht op een digitaal platform. Hierdoor kunnen de resultaten onderling met elkaar worden vergeleken, maar kan ook de progressie van elk kind worden gemonitord.

Het SportKompas digitaal platform

Voor leerkrachten lichamelijke opvoeding kan dit interessant zijn naar differentiatiemogelijkheden toe in de turnles. Diegenen die bijvoorbeeld in een bepaalde beweging heel goed zijn kunnen dan in een groepje worden samengebracht en wat moeilijkere oefeningen worden gegeven. Terwijl aan diegenen die daar niet zo goed op scoren, nog wat meer basisgerichte oefeningen kunnen worden gegeven.

Door vervolgens dezelfde tests op later tijdstip te herhalen kan eveneens worden gekeken of de gerichte oefeningen hebben geleid tot een verbetering van het individueel beweegniveau van de kinderen op die specifieke fysieke tests of motorische vaardigheden.

Het SportKompas biedt zo de kans om het beweegniveau van jonge kinderen te bepalen en om beweegprogramma’s op maat van het kind aan te bieden zodat ze een brede motorische opvoeding genieten. Zo hebben ze achteraf ook meer kansen in de sport om door te ontwikkelen en te blijven sporten.

Brede motorische ontwikkeling in de club

Spelen en plezierbeleving zijn een basisvoorwaarde om een leven lang te willen blijven bewegen.

Hoe breder het aanbod, des te meer kansen om verder te ontwikkelen in de sport. Het aanbod is meestal sport specifiek en dus gericht naar vroeg specialiseren, wat een reeks gevaren inhoudt zoals, demotivatie, overbelasting, kwetsuren, en tenslotte drop-out. Hier is dus ook nog heel veel winst te boeken.

Het SportKompas biedt hier ook hulp, want de karakteristieken die verschillen tussen sporten worden gebruikt om te oriënteren, maar de overeenkomsten tussen sporten bieden kansen om te transfereren en binnen een sport om breder te ontwikkelen. Als je basketbal speelt en groot, snel en dribbelvaardig moet zijn, waar kan je dan nog meer of beter leren om je snelheid of dribbelvaardigheid naar een hoger niveau te tillen? In het handbal of korfbal om zomaar enkele teamsporten te benoemen of kan je ook iets opsteken in niet balsporten zoals atletiek, karate of badminton? Andere sporten vormen geen bedreiging maar zijn een meerwaarde voor een complete ontwikkeling.

Specialiseren komt later

Een brede ontwikkeling staat de vroeg-specialisatie sporten niet in de weg. Er zijn nu eenmaal sporten waar je vroeg moet beginnen of je haalt de top niet.

In een survival-studie die werd uitgevoerd bij 7-jarige meisjes (n=243) in de gymnastiek werd vastgesteld dat 85% uitviel binnen de vijf jaar (Pion et al, 2015). De oorzaak wordt meestal gezocht in psychologische factoren, maar deze studie had enkel aandacht voor fysieke en motorische competenties op de leeftijd van 7 jaar. Als je te traag bent en geen 3.9 seconden op 20m loopt heb je 70% minder kans om op je twaalfde nog te turnen.

Voor de motoriek gelden nog sterkere predicties die oplopen tot 210% meer kans om te overleven in een sport waarin je per week een minimum van 20u investeert op jonge leeftijd.

Dit stemt tot nadenken en hier kan je je dus afvragen of het dit allemaal waard is? Voor de besten ongetwijfeld en voor de betere middenmoot zeker niet, want die valt uit bij bosjes en jammer genoeg zullen ze nooit meer sporten, want ze hebben al genoeg inspanningen geleverd. Er moet dus nagedacht worden over de manier hoe we de beste kinderen toch in de sport kunnen houden en ook daar is variatie dus het redmiddel.

Specialiseren kan, maar in een omgeving waarbij de prikkels uit andere sporten de overbelasting opvangen en waarbij het op termijn zelfs mogelijk is om over te stappen naar een andere sport en de ervaringen uit de donorsport meegenomen worden. Ook hier is het SportKompas een houvast om goed te kiezen en langer te blijven sporten.

De gegevens die met het SportKompas verzameld worden zullen in de toekomst ook gebruikt worden om effectstudies uit te voeren om de sportparticipatie te kunnen blijven verbeteren. De Vlaamse Sportraad adviseert een inbedding van het SportKompas in het Vlaamse onderwijssysteem omdat dit de meest logische en effectieve manier is om het project structureel aan te bieden aan alle kinderen in Vlaanderen.

De stroomlijning met federaties en lokale sportverenigingen en lokale sportdiensten is een meerwaarde om het SportKompas een structurele plaats te bieden in het beleid van Sport Vlaanderen. De Vlaamse Sportraad ziet bijvoorbeeld gelijkenissen met de nieuwe ‘customer journeys’ binnen sportpromotie van Sport Vlaanderen, waarin ook ingezet wordt op het tegengaan van drop-out bij sporters.

Het SportKompas biedt naast de gemotiveerde sportkeuze voor kinderen ook een reeks van andere voordelen in de slimme maatschappelijke sportkeuzes.

« Volgend artikel
Vorig artikel »